نوسین : هه‌تاو عه‌بدوڵلاهی

ده‌سته‌واژه‌ی کوشتن و سڕینه‌وه‌ جه‌سته‌ی ژنان له‌ ژیر ناوی ناموس ( قتل ناموس) ساڵهای ساڵه‌ گیرۆده‌ی کۆمه‌ڵگای ئێمه‌ بووه‌  و ژنان هه‌ر ده‌م قوربانی سه‌ره‌کی ئه‌م دیارده‌ دزێو و دژه‌ مرۆڤیه‌ن و ده‌بێ بوترێ هه‌ڵسوکه‌وتێکی عه‌شیره‌ییه‌ که‌ راسته‌و خۆ په‌یوه‌ندی به‌ سیستمی پیاوسالاریه‌وه‌ هه‌یه‌ . به‌ گشتی به‌ جۆره‌ کوشتنێک ده‌وترێ که‌ له‌ ناو بنه‌ماڵه‌یه‌ک دا له‌ رێگه‌ی په‌یوه‌ندیی خزمایه‌تی و لانیکه‌م تا راده‌یه‌ک تێکه‌ڵاوی و نیزیک بوونه‌وه‌ ژنان ده‌کاته‌ ئامانجی دزێوی خۆی یاخوود ئه‌وه‌یکه‌ یه‌کێک له‌ ئه‌ندامانی بنه‌ماله‌ ده‌ست ده‌داته‌ سڕینه‌وه‌ی جه‌سته‌ی ئه‌ندامێکی بنه‌مالًه‌که‌ی و کوشتنی بنه‌مالًه‌یی روو ده‌دات. زۆرترین نموونه‌ی ئه‌م کوشتنانه‌ کوشتنی ژنان له‌ لایه‌ن هاوسه‌رانیانه‌وه‌یه‌ و یه‌کێک له‌ دزێوترین تاوانه‌کانی مرۆڤ به‌ دژی مرۆڤ به ئه‌ژمار دێ. ژنان له‌ ولًاتی ئێمه‌ له‌ ژێر ناوی ( خیانه‌ت، یان په‌یوه‌ندیی له‌ گه‌ڵ که‌سێکی بێگانه‌ بیً بوونی به‌ڵگه‌یه‌ک به‌ دڕندانه‌ترین شیوه‌کان ده‌کوژرێن و ده‌بنه‌ قوربانی ناموس په‌ره‌ستی. زۆر جار یاسا دژه‌ مرۆڤیه‌کان خۆیان راسته‌وخۆ په‌ره‌پیده‌ری دیارده‌ی کوستنی ژنانن، که‌  بۆ نمونه‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ یاسا دژه‌ ژنیه‌کانی سیستمی رژیمی ئیسلامی بکه‌ین که‌ به‌ ئامانجه‌وه‌ به‌ په‌سه‌ندکردن و سه‌پاندنی یاساگه‌لێک بۆ نانه‌وه‌ی دووبه‌ره‌کی له‌ نێوان ره‌گه‌زی ژن و ره‌گه‌زی پیاو په‌ره‌پیده‌ری قه‌تڵه‌ ناموسیه‌کانه‌.له‌ ئێرانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی نیزامی گه‌نده‌ڵ و دژه‌ ژنی کۆماری ئیسلامی ئه‌گه‌ر پیاویک ژنه‌که‌ی بکوژێ و دواتر ره‌زایه‌تی بنه‌ماله‌ی هاوسه‌ره‌که‌ی وه‌رگرێ له‌ سزا بێبه‌ری ده‌کری و زۆر جاریش به‌ دانی بڕه‌ پاره‌یه‌ک خۆی له‌و تاوانه‌ ده‌رباز ده‌کات و پاساوی بێ بنه‌ما بۆ کرده‌وه‌ قیزه‌ونه‌که‌ی دێنێته‌وه‌ که‌ گۆیا بۆ پاراستنی شه‌ره‌فی بنه‌ماله‌که‌ی ده‌ستی داوه‌ته‌ ئه‌و تاوانه‌. به‌ پێی ماده‌ی (630)ی یاسای سزای ئیسلامی ئه‌گه‌ر پیاویک هاوسه‌ره‌که‌ی له‌ گه‌ڵ پیاویکی بیگانه‌ بینی و ئه‌وان بکوژێ قه‌ساس و دیه‌ نایگرێته‌وه‌ . به‌ پێی ئه‌سڵی 630 یاسای سزای ئیسلامی ڕژیم هه‌ر کات پیاوێک هاوسه‌ره‌که‌ی له‌ گه‌ل پیاوێکی بێگانه‌ بینی ده‌توانێ خۆی هه‌ر له‌وی به‌ بێ دادگایی و بوونی به ڵگه‌ یان شایه‌تێک ژنه‌که‌ی بکوژێ و یاسا دژه‌ ژنه‌کانی رژیمی ئیسلامیش پشتیوانی لێ ده‌کات. ئه‌م مادانه‌ خۆیان راسته‌وخۆ ئیزن و موجه‌وێزیکن بۆ ئه‌نجامدانی کرده‌وه‌ی قیزه‌ونی کوشتنی ژنان له‌ ژیر ناوی شه‌ڕه‌ف و ناموس. ئه‌وه‌ له‌ حالیک دایه‌ که‌ هه‌ر له‌و ماده‌یه‌ دا ئاماژه‌ به‌وه‌ کراوه‌ هه‌ر کات ژنێک پیاوه‌که‌ی له‌ حاڵی په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ل ژنیکی دیکه‌ بینی نابێ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک هیچ هه‌لس وکه‌وتێک ئه‌نجام بدات و ته‌نیا یاسا ده‌توانێ له‌م په‌یوه‌ندیه‌ دا به‌دواداچوون بکات. هه‌موو یاساکانی رژیمی ئیسلامی سه‌رچاوه‌ گرتوو له‌ نیزامی چه‌وسێنه‌ری پیاوسالاری و ئایینسالاره‌ که‌ هه‌نووکه‌ خۆی خزاندۆته‌ ناو هه‌موو که‌لێن و قوژبنیکی ژیانی تاکه‌که‌سی کۆمه‌لگای ئێران که‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی سونه‌تی و دژه‌ ژنه‌ و هیچ پیاوێک به‌ هۆی کوشتنی ژن ، خۆشک، دایک و هتد سزا نادرێ و رژیم له‌م په‌یوه‌ندیه‌ دا ئامانجی خۆی ده‌پێکی که‌ نانه‌وه‌ی دووبه‌ره‌کی له‌ نیوان ره‌گه‌زه‌کان و په‌ره‌پیدانی توند وتیژی له‌ ناو کۆمه‌ڵگایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگایه‌کی ته‌ندروستمان نه‌بێ .ده‌بێ هه‌رده‌م ئه‌وه‌مان له‌ یاد بێ که‌ کۆمه‌ڵگای ئیمه‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی سونه‌تی و پیاوسالاره‌ که‌ له‌و دا هێشتاکه‌ش یاساکانی په‌یوه‌ندی به‌ شه‌ڕه‌ف که‌ مافی سزا و کوشتنی ژنان له‌ لایه‌ن پیاوانه‌وه‌ به‌ ره‌وا ده‌زانێ بوونی هه‌یه‌. له‌ ولاتی ئێمه‌ ژنان ته‌نیا به‌ هۆی بوونی گومانیک که‌ گۆیا له‌ گه‌ڵ پیاویک په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ له‌ ژیر ناوی شه‌ره‌ف و ناموس به‌ دره‌ندانه‌ترین شیوازه‌کان جه‌سته‌یان ده‌سردرێته‌وه‌ و ده‌کوژرێن. له‌ ولاتی ئێران دوای تێپه‌رینی سالهای سال و دوای سه‌رهه‌لدانی هه‌موو بزوتنه‌وه‌کانی ژنان که‌ به‌رگری له‌ مافی هاوره‌گه‌زه‌کانیان ده‌که‌ن هێشتاکه‌ کوشتنی ژنان بوونی هه‌یه‌ و بیر و بۆچوونی ئایینی له‌ ژیر ناوی شه‌ره‌ف و نامووس په‌ره‌پیده‌ری راسته‌وخۆی ئه‌م دیارده‌ دزێوه‌یه‌ و کوشتنی ژنان به‌ مافی سه‌ره‌کی پیاوان له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات و یاسا دژه‌ ژنه‌کانی ڕژیمی ئیسلامیش کوشتنی ژنان له‌ لایه‌ن پیاوانه‌ به‌ مافی سه‌ره‌کی و ئه‌رکی سه‌ره‌کی پیاو پیناسه‌ ده‌کات.  زۆربه‌ی ولاته‌ عه‌ره‌بیه‌کان، وڵاتانی ئه‌فغانستان، پاکستان،بوسنی و به‌ گشتی وڵاته‌ ئیسلامیه‌کان و به‌ تایبه‌تی ئێران نموونه‌ی ئه‌نجام دانی ئه‌م جۆره‌ تاوان و توند و تیژیانه‌ن به‌ دژی ره‌گه‌زی ژنان. له‌ وڵاتی ئێران یاسای به‌ردباران کردنی ژنان به‌ بیانووی گومان یان بوونی په‌یوه‌ندی ژن له‌ گه‌ڵ پیاوێکی بێگانه‌ به‌ فه‌رمی ده‌ناسری و له‌ به‌ر چاوی گشتی به‌ریوه‌ ده‌بردرێ. له‌ وڵاتی به‌ڵالیدراوی ئێران به‌ تایبه‌تی دوای هاتنه‌ سه‌رکاری ڕژیمی گه‌نده‌ڵ و کۆنه‌په‌ره‌ست و دژه‌ ژنی ئیسلامی و پیداچوونه‌وه‌ به‌ یاسای بنه‌ره‌تی ،ئه‌م به‌ند و ماده‌ دژه‌ ژنیانه‌ په‌سند کراوه‌ و زۆر جار له‌ به‌ر چاوی گشتی به‌ریوه‌ چووه‌ . له‌ ولاتیک دا که‌ ژن مڵکی پیاوه‌ و جه‌سته‌ی ژن وه‌ک نامووسی پیاوان سه‌یری ده‌کرێ و توند وتیژی به‌ دژی ئه‌م مڵکه‌ی پیاوان پرسیکی رواڵه‌تیه‌ و ته‌نیا به‌ پیاو په‌یوه‌ندی هه‌یه‌ چونکه‌ به‌ راستی له‌ ئێران و وڵاته‌ ئیسلامیه‌کان جه‌سته‌ی ژنان له‌ رێگای ماره‌کردنه‌وه‌ به‌ پیاوان ده‌فرۆشری و پیاو هه‌ر جۆرێک که‌ مه‌یل و ئاره‌زوی بوو له‌ گه‌ڵی هه‌ڵس و که‌وت ده‌کات. یاسا دژه‌ ژنه‌کانی رژیمی ئێران له‌ به‌رامبه‌ر کوشتنی ژنان له‌ لایه‌ن پیاوانه‌وه‌ بێ ده‌نگی ده‌نوینی و خۆی له‌ قه‌ره‌ی نادات ،به‌ ئامانجه‌وه‌ به‌ جۆریک پروپاگه‌نده‌ بۆ دیارده‌ی ناموس په‌ره‌ستی ده‌کات و ئه‌م دیارده‌ دزێوه‌ له‌ ناخی کۆمه‌ڵگا دا بیچمی گرتووه‌. له‌ کۆمه‌ڵگای کوردستانیش دوای هاتنه‌ سه‌رکاری رژیمی ئیسلامی به‌ هۆی نه‌بوونی پیشکه‌وتنیکی ئابووری و بوونی کلتووری پیاومه‌زنی دیادره‌ی شه‌ره‌ف و ناموس په‌ره‌ی پیدراوه‌. به‌ داخه‌وه‌ له‌ کورستان به‌ هۆی نه‌بوونی سیستمێکی تۆکمه‌ و له‌ باری ئابووری ، ژنان به‌ هۆی نه‌بوونی سه‌ربه‌خۆیی ئابووری و پیوێستی مادی  به‌ پیاوان و ترس و دڵه‌راوکی ، ملیان بۆ یاسا ئیسلامیه‌کان راکیشاوه‌ و زۆر جار له‌ به‌رامبه‌ر ژن کوشتن و توند و تیژی هیچ دژکرده‌وه‌یه‌ک له‌ خۆیان نیشان ناده‌ن. ئایین ئه‌بزارێکی دژه‌ ژنه‌ و یه‌کێک له‌ ئاسه‌واره‌کانی بوونی سیستمێکی پیاوسالاره‌ که‌ بۆ کۆنتڕۆلی ژنان پیاوان که‌ڵکی لی وه‌رده‌گرن و پشت به‌ شه‌رع و یاساکانی ده‌به‌ستن و بۆ کرده‌وه‌ دزیوه‌کانیان به‌ پشتیوانی هه‌ر ئه‌و یاسایانه‌ پاساوی بی بنه‌ما دێننه‌وه‌.

ئه‌وه‌ی که‌ هانی دام ئه‌م بابه‌ته‌ بنووسم بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌واڵه‌کانی چه‌ند رۆژی رابردوو له‌ په‌یوه‌ندی له‌ گه‌ل کوشتنی ژنان له‌ کوردستان بوو که‌ هه‌ر به‌ پێی ئه‌و هه‌واڵانه‌ له‌ ماوه‌ی رۆژانی رابردوو دا چه‌ندین ژنی کورد له‌ هه‌رێمی کوردستان ، له‌ شاری مه‌ریوان و هه‌روه‌ها له‌ ولاتی نوروێژ له‌ لایه‌ن هاوسه‌ره‌کانیان و بنه‌ماله‌کانیانه‌وه‌ له‌ ژێر ناوی پاراستنی شه‌ره‌ف و ناموس ده‌کوژرێن و جه‌سته‌یان ده‌سردرێته‌وه‌. دیاره‌ ناتوانین له‌ دۆتۆیی ئه‌م بابه‌ته‌ دا بپرژێنه‌ سه‌ر هه‌موو لایه‌نه‌کانی دیارده‌ی کوشتنی ژنان له‌ ژێر ناوی شه‌ره‌ف و ناموس ته‌نیا ده‌توانین ئاماژه‌یه‌کی کورتی پی بکه‌ین و ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ روو، که‌ تا ئه‌و رۆژه‌ی یاسا ئیسلامی و دژه‌ ژنه‌کان له‌ ناو ژیانی تاکه‌کانی کۆمه‌لگا دا ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌بی و ژنان له‌ بواری ئابووری پیویستیان به‌ پیاوان بێ و هه‌روه‌ها تا سیستم له‌ به‌رامبه‌ر گیانی مرۆڤه‌کان خۆی به‌ به‌رپرسیار نه‌زانی و له‌ ریگای یاسا دژه‌ ژنه‌کانی په‌ره‌پیده‌ری ژن کوژی بێ ،که‌ ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ سیستمی دژه‌ ژن و دژه‌ مرۆڤی ئیران بکه‌ین کوشتنی ژنان هه‌ر به‌رده‌وامه‌ و ژنان هه‌ر وا قوربانیانی سه‌ره‌کی ئه‌م دیارده‌ دزێوه‌ن.


Bookmark and Share